Publieke schuld versus private schuld

Toelichting op quote: While chronic inflation is essentially a question of excessive debt of the public sector, deflation is essentially a question of excessive debt of the private sector.

De werkelijkheid is genuanceerder maar grosso modo komt het op het volgende neer. Chronische inflatie kan je zien als een gevolg van (te) veel schuld van de publieke sector. Rentebetalingen geschieden bij te veel schulden door het aanzetten van de geldpers. Bij een te snelle groei van valuta in omloop resulteert inflatie. Hoge publieke schuld maakt het interessanter voor de overheid om inflatie te creëren omdat door inflatie de uitstaande schuld minder waard wordt (althans als de schulden in eenzelfde valuta zijn genoteerd). Het kan dus een uitweg bieden. Maar wel een uitweg met pijnlijke kanten, het maakt opgebouwde pensioenen en spaartegoeden namelijk ook minder waard.

Deflatie is een probleem van private schulden. Doordat private partijen te veel schulden hebben houden zij structureel de hand op de knip. Is het probleem van de vraaguitval die we nu bijvoorbeeld volgens Krugman, Roubini en Koo zien. Zonder vraag naar producten geen inflatie. Zelfs het opblazen van de hoeveelheid geld in omloop (het aanzetten van de geldpers) leidt niet tot inflatie als private partijen het geld dat ze bemachtigen niet uitgeven, maar aanwenden om schulden af te lossen. Het geld wordt effectief weer terug naar de bank gebracht en de geldmultiplier kan zijn werk niet doen.

Hoe zit het nu met de schulden?

Private schulden staan op een zeer hoog niveau, bijvoorbeeld in de VS iets van 2,9 keer het nationale inkomen (gestegen van 2,2 keer in 2000). Publieke schulden zijn stijgende, komt nog iets van 0,8 keer het nationale inkomen bij.

In het huidige gure economische klimaat is de VS trouwens zeker niet het enige land waar publieke schulden snel oplopen. Voorspelling is dat per hoofd van de bevolking van de 10 rijkste landen ter wereld de publieke schuld in 2014 $50000 zal bedragen (voor meer hierover klik hier).

Als en de private en de publieke schuld hoog is dan krijg je een economendebat waarbij de ene partij waarschuwd dat er inflatie komt en de andere dat er deflatie komt. De werkelijkheid zal wel in het midden liggen.

Inflatie versus deflatie

Economenland is weer eens heerlijk verdeeld. Paul Krugman schrijft in de New York Times "Suddenly it seems as if everyone is talking about inflation". Ik las het stuk toevallig twee dagen voor ik op mejudice “Inflatie in Nooitgedachtland” van Elmer Sterken las.

Krugman merkt een toenemende aandacht voor inflatie op. Elmer Sterken refereert in zijn stuk over "Inflatie in nooigedachtland" aan een van die stukken, te weten een stuk van Allen Melzer. De zorgen voor inflatie hebben te maken met het zeer expansieve monetaire beleid (en het effect hiervan op de kwaliteit van de balans van de FED) de toenemende Amerikaanse staatschuld, een perceptie van mindere onafhankelijkheid van de FED, de effecten van deze zaken op de wisselkoers van de dollar (en de gevolgen hiervan op importprijzen) en vast nog enkele andere punten. Veel van deze punten hangen ook nog eens onderling samen. Angsten die voor de VS geventileerd worden gaan in meerdere of minder mate ook op voor andere landen.

Zelf weet ik het ook niet hoe groot de tol is die we voor huidig beleid gaan betalen. Ik maak me op de korte termijn geen zorgen over inflatie. Volgens mij is voor inflatie eerst een herstel van de vraag nodig. Zonder (te grote) vraag naar producten geen opwaardse prijsdruk. De vraag zie ik niet snel herstellen (het spijt mij voor de positievo's). Hoewel sommige markten zich misschien stabiliseren, gebeurt dit in een situatie van grote overheidsstimulering en zeer goedkoop geld (in elk geval voor de banken). Het is mij volsterkt onduidelijk of er daadwerkelijk een duurzame stabilisatie van markten is, of dat het effect dat wij nu zien vooral komt door tijdelijke beleidsmaatregelen. Gezien het feit dat banken op dit moment in de EU en de VS juist geld weg zetten bij de centrale banken, en er dus sprake is van krimp van de kredietstrekking, lijkt een echt herstel me nog ver weg. Het ruime monetaire beleid leidt nu nog dus (nog) niet tot grote vraag. Ook de ervaringen van Japan maken dat ik niet direct grote inflatie zorgen heb. Japan heeft nu al jaren een zeer ruim monetair beleid, maar heeft ook al jaren te kampen met zeer lage inflatie en met enige regelmaat deflatie. Daarnaast geldt dat tegen de tijd dat een echt herstel van de economie zich aandient centrale banken de teugels ook nog eens kunnen aanhalen. Zeker in landen waar de monetaire autoriteit onafhankelijk is zal dit ook wel gebeuren.

Bij dit laatste zit mijn twijfel of we daadwerkelijk van inflatie gespaard zullen blijven. De hausse op aandelen, vastgoed en grondstofmarkten is mede veroorzaakt door het ruime monetaire beleid in navolging het klappen van de internet bubbel. Toen zijn de teugels niet tijdig aangehaald waarmee we de huidige crisis hebben ingezaaid.