Griekseschuld krijgt hartaanval

Oranjelijn is rente op Griekseschuld (2jr), witte lijn de Engelse

Overheidsschuldencrisis en verzekeraars

De veenbrand die de Griekse overheidsfinanciën misschien veroorzaakt kan nog wel eens onverwachte slachtoffers maken. Op 15 april heeft de Europese Commissie pensioentoezichthouders overrulled die strengere kapitaaleisen aan pensioenfondsen wilde opleggen. Gevolg is dat de pensioenfondsen mogen werken met risicomodellen waarin staatsobligaties risicovrij zijn.....tsja

Duitse banken Franse banken

Zou de reden achter de sterke steun van de Fransen voor het reddingsplan voor Griekenland liggen aan het feit dat Franse banken €75 miljard aan Griekse staatsoblogaties op de balans hebben staan? En dat een failliet van Griekenland Franse en andere Europese banken in een nieuwe crisis kan storten? In dat geval zouden ook de Duitsers het plan van harte moeten steunen daar hebben de banken €45 miljard aan Griekse staatsobligaties in de boeken. Dat is in potentie een stuk grotere schade dan de bijdrage van €8,4 miljard die de Duitsers aan (het eerste deel van) de redding van de Griekse overheidsfinanciën moeten betalen.

Grondstoffen

Er is wat aandacht voor de schaartste aan grondstoffen en opkomend "rescource nationalism". Ik zie ook risico's daar waar er maar 1 aanbieder van een schaars goed is, wat eventueel ook nog eens een staat kan blijken te zijn. Als je echter prijs en hoeveelheid tegen elkaar afzet blijkt dat zelfs van de hele zeldzame grondstoffen het aanbod nog wel op de prijs reageert.

EMU schuld

Normaal waag ik me niet aan politieke uitspraken. Dus ik quote gewoon: "Vanuit economische theoretisch perspectief zijn echter zowel de 60% EMUschuld norm als een schuld van 0% willekeurig. Dit geldt dus ook voor de hiervan afgeleide normen voor tekort."Aldus het CPB.

Nederlandse schuld 92% in buitenlandse handen

In economenland kijken veel mensen naar het bezit van Amerikaans schuldpapier. Daar wisselen Japan en China stuivertje om wie het meeste treasury bonds in het bezit heeft. Maar hoe zit het nu met de Nederlandse staatsschuld? in 2008 en 2009 werd voor 70 miljard aan nieuw schuldpapier door de staat uitgegeven. Het grootste gedeelte van deze schuld is gekocht door private partijen uit OESo landen. Het gaat hier dan om 50%. De andere 50% is gekocht door centrale banken van andere landen, vooral de centrale banken van Japan en opkomende economieën vergrootte hun bezit. In totaal werd 92% van de Nederlandse staatschuld de afgelopen 2 jaar verkocht aan buitenlandse partijen.

2e openbare optreden Rijkman Groenink

Deze week nam Rijkman Groenink plaats op de bank van de UvA studievereniging Sefa. Dit in het kader van de zogenaamde "Room for discussion" sessies. In de lawaaierige centrale hal van de universiteit worden bekende mensen uit bedrijfsleven en politiek geïnterviewd door een student met iets te lang haar in een keurig suit-supplypak. Het type student waar Youp van 't Hek zich zo graag bier mee drinkt.
In deze setting gaf Groenink zijn 2e openbare optreden na de vijandige overname van ABN-Amro door het bankentrio. Groenink was "als van ouds" aldus verschillende media. Hij was vol zelfvertrouwen en nog steeds verbolgen dat zijn mooie bank te grabbel was gegooid. Verder hadden jan en alleman van alles fout gedaan en zou de ABN op eigen kracht een groot deel van de kredietcrisis hebben overleefd. Ook was het allemaal misperceptie over zijn bank. Onder zijn leiding was de bank concurrerend, helemaal niet duur en zeer winstgevend.
Ik ken de beste man niet, dus ik moet eigenlijk niet oordelen. Maar ik wordt er wel erg moe van. De staat heeft inmiddels 30 mrd in de gezonde bank van Groenink moeten pompen. RBS heeft naar eigen zeggen tientallen miljarden moeten afschrijven op hun deel van de ABN overname omdat er veel meer slechte risico's in zaten dan gedacht. Nu blijkt ABN ook nog het grootste slachtoffer te zijn van de fraude die Goldman Sachs heeft gepleegd, geen andere bank leed zoveel verlies op de Goldman producten (841 mln). Lees geen andere bank was zo dom zoveel slechte Goldman producten te kopen. Maar nee hoor, volgens Groenink heeft hij geen fouten gemaakt, was zijn bank de beste, waren er maar beperkt slechte risico's. Zucht.

Waar zien we de risico's terug?

Keynes versus Hayek

De Keynes versus Hayek rap, inhoudelijk nog kloppend ook, over de boom-bustcycle. Grappig.
http://www.youtube.com/watch?v=fifDL3Shbi0&feature=related

Bedrijfswinsten 2010 & 2011

Het IBES (Institutional Brokers' Estimate System) verzamelt sinds 1987 op mondiaal niveau, voor 45.000 bedrijven in 70 markten de prognoses over de winstverwachting van bedrijven. In de ruim 20 jaar bleek dat in 8 van de 10 gevallen de prognoses te positief waren. Nu voorspellen ze een gemiddelde groei van bedrijfswinsten in 2010 met meer dan 30% en in 2011 met nog eens ruim 20%. Je kan er vergif op innemen dat deze voorspellingen bij die 80% te optimistische voorspellingen gaat horen (vooral voor 2011). Waarom? Belangrijke drijvende factoren achter sterke bedrijfswinsten/ afzetgroei vallen weg de komende jaren zoals: dalende balstingsdruk, consumptie van overwaarde eigen huis, dalende financieringskosten om er maar eens een paar te noemen.

Realistisch versus behoedzaam scenario

Deze week zijn de heroverwegingswerkgroepen met mogelijke bezuinigingsopties gekomen. Lijvige werkjes, alles bij elkaar zo'n 1000 pagina's. De eerste stroom aan kritiek is al losgekomen. Ik ga me daar verder niet aan wagen. Een feit is echter dat als aan het begin van de kabinetsperiode voor het behoedzame groeiscenario was gekozen voor het opstellen van de kabinetsplannen in plaats van het realistische scenario, we nu structureel 6 miljard minder bezuinigingsopgave hadden gehad. M.a.w. de bezuinigingsopgave was 1/3e kleiner geweest.

Sommige cijfers blijven leuk

In januari 2008 waren er wereldwijd 12 bedrijven met een tripple A rating. Tegelijk waren er 64000 triple A rated "structured finance products". Of de kapitaalmarkten waren wel extreem efficiënt is het distribueren van risico's naar de juiste partijen. Of je kan je afvragen waarom er niet wat meer mensen achterdochtig werden/ vraagtekens zette bij de kwaliteit van het functioneren van de kapitaalmarkten.

Offshoring van banen uit Nederland

Met Désirée van Gorp van Nyenrode deden we een onderzoek naar de offshoring patronen van Nederlandse bedrijven en hun intenties. Veel leuke resultaten, maar wat in het oog sprong van de media was vooral dat ook hoger opgeleide/beter betaalde werknemers geraakt worden. 38% van de verdwenen banen hadden een boven modaal inkomen. Aardig om het beeld eens te ontkrachten dat het vooral laag geschoolde werknemers zou treffen. Het plaatje klopt aardig met wat Bhagwati en Blinder er recenter over schreven. Verder leuk, een vrij groot aantal bedrijven zegt ook weer activiteiten terug te halen (17%). Het verplaatsen van activiteiten blijkt toch een lastiger spelletje dan gedacht voor vrij veel bedrijven.

Straus Kahn, tsja

IMF topman Straus Kahn zei in Boekarest: "Als de Europeanen niet snel reageren, zal binnen tien of twintig jaar de wedstrijd gespeeld worden tussen de VS en Azië en zal Europa aan de kant blijven''. Dit alles naar aanleiding van het Europees optreden rond Griekenland.

Waar zagen wij dit eerder?

De aandacht voor schuldposities van private bedrijven en staten neemt sterk toe de laatste tijd. Eerder schreef ik op deze blog over de balansrecessie waarbij de waarde van de schulden groter zijn dan de waarde van het bedrijf. Gevolg hiervan zelf mar lage rente lenen die bedrijven niets extra, investeren iets etc. Primaire proces wordt schuldaflossing. Een steeds grotere groep beleggers en economen erkent het bestaan van dit risico/probleem. In dat kader even dit geluid uit "de markt": Rolf Nuijens, director bij de Intermediate Capital Group, een van de leidende schuldbeleggers in Europa, denkt dat bedrijven die met een hoge schuld zijn opgezadeld straks van hun banken en hun private-equityeigenaren ook geen kapitaal meer krijgen voor investeringen. Dit omdat de schuld in veel gevallen hoger is dan de waarde van het bedrijf.

Dan nog antwoord op de vraag waar zagen wij dit eerder: Japan jaren '90 en op grote schaal.

Beter laat dan nooit

Al een tijdje had ik wat info over de groei in Nederland en Duitsland en het belang van met name China voor de groeicijfers die er nu geschreven worden. Ik kwam er alleen niet aan toe het te posten. Simpel gezegd komt het eropneer dat Nederland en Duitsland het laatste kwartaal 2009 nog in de krimp hadden gezeten zonder de Chinezen. Dit is knap omdat het aandeel van China (of Azië in de breedte) in de export van Duitsland en Nederland relatief beperkt is, zo rond de 10%. Het zegt dus veel over de sterkte van de economische groei in Azië op dit moment. De uitvoer naar die regio lag afgelopenj jaar gemiddeld zo’n 40% hoger dan een jaar eerder. Zelf met bescheiden belang in de totale uitvoer draag je dan toch lekker bij.

Vertraging op de blog

Eerst was ik op wintersport, toen lag internet eruit, en daarna had ik wat gezondheidsperikelen. Kortom weinig blogs de laatste weken. Maar vanaf heden gaan we het weer rustig opstarten.

Gevolgen balansrecessie

Er is een groeiend aantal publicaties dat erop duidt dat vele landen wereldwijd in een balansrecessie zitten, of op zijn minst delen van economiën balansproblemen hebben. In dit kader is het onder andere aardig het rapport van het McKinsey Global Institute te lezen. In landen als Spanje, VS, Japan, Ierland, VK, Zuid-Korea, Canada zijn schulden bij huishoudens erg hoog. Gevolg is dat private partijen bij de huidige onzekerheid over hun financiële toekomst harder bezig zijn met het aflossen van schulden dan met nieuwe investeringen. Om in dit klimaat hard te bezuinigen zal meer pijn doen dan noodzakelijk en is onverstandig. Kijk in dit kader ook eens naar de blogs van de chief economist van het IMF Blanchard.

Het is niet dat ik denk dat er niet bezuinigd moet worden. De ontwikkelng van overheidsschulden is beangstigend. In dit kader schetst het artikel van de BIS "The future of public debt: projections and implications" een aardig vervelend plaatje. We zullen dus echt iets moeten gaan doen aan het tempo waarin de overheidschuld oploopt. Ik denk echter dat we serieus moeten kijken of de opbrengsten van een hogere productie nu door overheidsstimulering een hoger rendement oplevert dan de toekomstige kosten van de staatsschuld. Alternatief is dat we nu te snel het broze herstel, waarin de private sector in westerse landen überhaupt nog geen deelneemt, de nek omdraaien. Leuke boodschap is het niet. Maar de private sector moet herstellen van excessieve schulden. De overheid moet dit gat helaas opvullen. Hiervoor gaan we een hoge prijs betalen in de vorm van hogere staatsschulden die later moeten worden afbetaald en waarover we rente verschuldigd zijn.

Figuur: Rente tov nationale inkomen volgens BIS

Maar laten we de kosten voor de toekomst niet onnodig hoog maken door dezelfde fouten te maken als Japan in de jaren 90, door te vroeg te stoppen met stimuleren.

Investeringen nog steeds ver onder oude niveau's

Waarmee ik overigens niet wil zeggen dat het onlogisch is. Er nu eenmaal een fundamentele heroriëntatie over toekomstige groei en risico's geweest. Dus het zou niet logisch zijn om weer snel op oude niveau te zitten na de klap van 2008-2009

Schuldencrisis

Uitsplitsing economische groei VS

Risicospreiding in de financiële sector

Dat financiële markten misschien niet zo efficiënt zijn als sommige economen beweren is al bijna geen twistpunt meer. Dat risicomodellen niet goed functioneren weten we sinds het debacle met de sub-primeleningen ook. Risico modellen worden echter nog steeds erg veel gebruikt. Wat ik me nu afvraag is het volgende. Mede door de crisis zien we een verdere concentratie in de financiële sector. Hierin komt ook geen verandering door regelgeving, althans zo ziet het er nu niet uit. De grootste 10 financiële instellingen ter wereld bezaten gezamenlijk in 2000 meer dan 70% van alle assets die verhandeld worden. Wat is nu het effect van de verdere concentratie op de financiële stabiliteit? En hoe kan met zo weinig spelers, die ook bijna allemaal dezelfde handelsmethode hanteren, nu efficiënt risico's gespreid worden? Het antwoord weet ik ook niet, maar dit zal t.z.t. zeker weer problemen opleveren.

Begrotingstekort VS

Afgelopen week bezocht ik verschillende plaatsen in de VS en had ik leuke discussies over de politieke situatie en de economie. Een opvallend puntje waar ik onder andere bij Pimco en de Conference Board op werd gewezen was dat de prognoses voor het begrotingstekort door de economische adviseurs van Obama erg optimistisch zijn (eerder wees de economist hier ook al op). De administratie rekent met een economische groei van 4% vanaf ik dacht 2014. Het Congressional Budget Office, dat het congres van info voorziet rekent met 2,5% economische groei. Zie hier weer een mooie bron van spanning. Wie heeft nu waarschijnlijk gelijk? Wel nu, geen van beide denk ik. De gemiddelde groei van de VS ligt op 2,3%, een goede analyse van Pimco zet de voorspellingen voor komende jaren op 1-2%. Dat laatste lijkt mij meest plausibel. We zullen zien.

De koekjestrommel van ome Ben

Toen ik nog op de middelbare school zat mocht ik als ik thuis kwam altijd een stroopwafel pakken uit de grote koekjestrommel in de antieke kast. Ook Ben Bernanke heeft zo'n koekjestrommel, sterker nog een hele grote waaruit de banken in de VS al heel lang heel veel mogen pakken. De banken kregen rentebiscuit, de rente ging tussen augustus 2007 en december 2008 van 5,25% naar 0,25%. De banken en economie kregen opkoopwafels, de FED heeft "slechte hypotheekschulden opgekocht en deed aan kwantitatieve verruiming door het rechtstreeks opkopen van langlopende overheidschulden. De banken kregen kortingskoekjes, wat zoveel wil zeggen dat banken onder het discount window van de FED voor een prikje geld bij de FED konden lenen (zodat ze dat niet van elkaar hoeven te doen). Al dit lekkers moet natuurlijk een keer op houden, en dat heeft Ben Bernanke deze week ook gezegd. Maar ome Ben was niet erg streng, het zou pas "op enig moment"gebeuren, wat in de praktijk nog wel een paar maanden dikke winsten voor de banken zal betekenen.

Overlevingskansen van een monetaire unie

Waarom daalt de euro zo hard en wat is al die paniek over de schulden van Griekenland, Spanje en Portugal? Immers, die oplopende rente werk disciplinerend voor de landen in kwestie, die moeten wegens de hogere premies meer betalen voor hun leningen en worden daardoor extra geprikkeld orde op zaken te stellen. Dat klopt natuurlijk en hopelijk werkt het ook zo. Er is echter ook wat historisch materiaal over monetaire unies voor handen.

1) De scandinavische muntunie redde het van 1873-1920
2) De duitse monetaire unie redde het van 1857-1914
3) Monetaire unie van de Sovjet-Unie redde het ook niet.

Kortom, om met Helmut Kohl te spreken "De recente geschiedenis leert ons dat het idee om een economische en monetaire unie overeind te houden zonder politieke unie, een dwaling is." Nu maar hopen dat Helmut het verkeerd had. En de landen langs Europa's randen tijdig orde op zaken weten te stellen.